Czarny messerschmitt - Bułat Okudżawa


Bułat Okudżawa
Черный "мессер"
Czarny messerschmitt


Andrzej Mandalian

Który rok już, który miesiąc -
skądś nadlatujący z dala
Czarny messerschmitt sto dziesięć
spać mi w nocy nie pozwala.

Pod sufitem krążąc, nagłą,
drżącą w szybach nutą dręczy,
niczym bąk zawodzi na głos,
niczym mucha w szklance brzęczy.

Smutny pilot jak turysta
okulary nosi czarne,
jak w kagańcu oko błyska,
śle spojrzenia militarne.

Pierwszy wieczór, drugi, trzeci
po podniebnym krążę szlaku,
wylatując mu naprzeciw
na rozklekotanym "Jak"-u.

I co wieczór pod księżycem
święcę triumf nieustanny:
zawsze ja uchodzę z życiem,
zawsze on - śmiertelnie ranny.

Spada paląc się w powietrzu
i ucieczka - nadaremna...
By nazajutrz, gdzieś pod wieczór
zakołował znów nade mną.

I na nowo wylatuję,
triumfuję
i od nowa:
wylatuję,
triumfuję...

Wieleż można triumfować?

Wędrówki pamięci - Bułat Okudżawa

Bułat Okudżawa
Путешествие в памяти - Wędrówki pamięci

Andrzej Mandalian


Zła nie pamiętam, ani krzywdy,
ni wielkich słów,
ni małych czynów...
I co zdążyłem w porę dostrzec,
i co uciekło przed oczyma —
Wszystkom zapomniał, jakbym dno
wysadził z beczki wieku swego...
Jam wyżył.
Jam się z piekła wymknął.
Nie zostawiając tam niczego.

I teraz żyję gdzieś pośrodku,
pomiędzy wojną a zaciszem,
Grzechami obarczyłem Boga,
a cnoty na jej konto piszę.
Nie zostawiłem ni popiołów,
ni nawet bólu na jej lądzie
I tylko wzrok mój gdzieś tam niczym
robaczek świętojański błądzi.

W jego zielonej aureoli,
w świetlistych i magicznych kołach
Majaczą mi szczęśliwi ślepcy
o wielkich pustych oczodołach.
Brzmi słodki chór na wysokości,
Grzmi huk na wszystkie świata strony
I sierżant Pietrow w kabłąk zgięty
Leży jak nowo narodzony.

Wiersz poświęcony Anatoliju Rybakowowi

Zamek nadziei - Bułat Okudżawa

Bułat Okudżawa - Замок надежды - Zamek nadziei

Józef Waczków

Dzień w dzień wznosiłem zamek nadziei. Ufnie wznosiłem.
Zimne kamienie zewsząd znosiłem. Glinę miesiłem.
I nie prosiłem świata o wsparcie,
bo jak świat światem
gorzej nadzieję stracić niż siłę.

Czas płynął. Pory roku się zmieniały.
Kamienie palił mróz. Paliło słońce.
Sfruwały białe sroki — w nos mi rechotały.
Na nic mi były białe sroki rechocące.

Leśną czerwonopiórą ptaszynę wycinam w drewnie.
Jakże mi bliska ta bezimienna ptaszyna.
„Życie jest krótkie.
Nie zdążysz, kpie" — kpi dziewczyna i pewnie
rzuci mnie z tym uśmiechem, a ja, ja ciągle wycinam.

Ja, uwieńczony przez wszystkie
festyny, turnieje, boje,
buduję zamek, buduję...
Pancerz twardnieje na mnie...
Wszystkie fujarki leśne, organki, wszystkie oboje,
zamiast mnie płaczcie,
płaczcie, płaczcie niepowstrzymanie.

Głóg to ostroga dla pastucha - Bułat Okudżawa

Пастушья шпора
Głóg to ostroga dla pastucha
Bułat Okudżawa - Jerzy Litwiniuk


Głóg to ostroga dla pastucha,
Moja ostoja i otucha,
Rosynant mój, fantazji źdźbło -
Czy chmurny dzień, czy noc jest głucha,
Byle w nią padło słowo druha,
Już słońce zjawia się za mgłą
I nie przeraża zawierucha,
Duch przejrzyścieje niby szkło...
W nim jednak biesy dwa się wadzą,
Śmiać się ni płakać mi nie dadzą,
Im dobrze - mnie na sercu mdło.

Jeden się kuli w mojej skórze
Jak referencik w małym biurze
I tak jest ze wszystkiego rad
Jak więzień z kubka, pryczy, krat.

Drugiemu ciasno w mojej skórze,
Gotów mnie pędzić w bój i w burzę,
Niefrasobliwy, żwawy bies
Jak wilk, co osaczony w dziurze
Jeszcze nie wierzy, że to kres...

Zbytkujcie sobie, ile chcecie,
Ja jedną troskę mam na świecie:
Tam dobiec jak najrychlej, gdzie
Wyciąga się gałązka krucha
Głogu - ostrogi dla pastucha,
Jak czyjaś dłoń
Ku mojej łzie.

Z okna wagonu - Bułat Okudżawa

Bułat Okudżawa - Из окна вагона
Z okna wagonu

Andrzej Mandalian

Sparszywiały zagajnik za mgłą, niczym tłumna
duszków leśnych znużona, zakurzona kolumna -
pieszych, konie naglących,
zmotoryzowanych, okulałych po marszu,
skostniałych, zgłodniałych
i przed bramą rozłąki wraz znieruchomiałych...

Ich dowódca pomstując na Boga i rany
pisze kartkę do domu na bębnie strzaskanym,
a że słów nie pamięta, ciska kartę podartą,
a sztandary są w strzępach, gra świecy niewarta,
adiutanci szaleją, klnie ordynans beznogi...
Pejzaż klęski. Wciąż jeden. Żałośnie ubogi!

Albo może wędrowny to mignął teatrzyk,
duma scen powiatowych, gdzie się gra, jak się patrzy!
gdzie czarują artyści, amanty, bibosze,
objazdową namiętność zbywający za grosze,
sami sobie sędziowie, sami sobie dobosze...

Ich reżyser pomstując na Boga i rany
pisze sztukę na bębnie z orkiestry strzaskanym,
a że słów nie pamięta, ciska kartę podartą,
dekoracje są w strzępach, gra świecy niewarta,
Hamlet głuchnie, Romeo wyciągnie wnet nogi...
Wątek naszej pamięci. Żałośnie ubogi!

Parada wojskowa - Bułat Okudżawa

Bułat Okudżawa - Józef Waczków

Miedziane trąbki, już zagrały,
Popatrzcie - co za marsz wspaniały!
Oddziały tu i tam oddziały -
Miarowo wojsko kroczy...

Tłum śpiewa, wzrok synkowi płonie,
I z dumy serce rośnie żonie...
I ty stań, matko, w naszym gronie,
Czemu odwracasz wzrok?

Będziemy mogli jeszcze pożyć,
Nim palba nas i śmierć zatrwoży,
Więc po co martwić się - a może
Nie przyjdą gorzkie noce?

Dla ciebie dzisiaj ta muzyka,
Gra trębacz, miedź do ust przytyka,
Dygoce warga przy ustniku,
Dygoce tak, dygoce...

Przejażdżka dorożką... - Bułat Okudżawa


Путешествие по ночной
Варшаве в дрожках
Przejażdżka dorożką
przez wieczorną Warszawę


Bułat Okudżawa - Witold Dąbrowski

Warszawo, wierz mi, kocham cię
smutno i tkliwie, po wiek wieków.
Chociaż w zbrojowni słów
z pewnością precyzyjniejsze słowo mam,
To święty mięsień, ten, co tam
po lewej stronie tkwi w człowieku,
Tak tęskni, tak o żebra tłucze...
I co z nim począć nie wiem sam.

Trzęsie dorożka. Spływa zmierzch.
Stygną w Warszawie ślady po dniu.
To miasto pełne jest młodości,
zwarzone skwarnym tchnieniem mąk,
Jak ta gałązka, którom dziś
w alejce łazienkowskiej podniósł,
Jak ten niezręczny ukłon Wazy,
jak tej dziewczyny drżenie rąk.

Oficer w rogatywce śpi,
już żywa dusza nie pamięta,
bo obca go obmywa rzeka,
obcy mu borów szumi liść.
Nie minie wiek, nie minie rok-
napiszą chłopcy i dziewczęta
w zeszytach to,
co nam przez gardła ściśnięte
przejść nie może dziś.

Jest to nieznośne niczym raj –
w sicie przesiewać dobra odsiew,
miłość przecedzać przez nieufność,
cedzić przez zęby skąpstwo słów...
Strofuję mój niestały los:
"Szczerości naucz się, mój losie,
Nadziejo, nie traćże nadziei
i zbudź się, zaufanie, znów!"

Dalejże, dorożkarzu, w cwał,
już czas latarnie pozapalać.
Nieprawda, żeśmy już przeżyli
ten najważniejszy w życiu dzień!
Warszawo, chłopcy z ulic twych
wichrzą czupryny jak z żurnala,
lecz widzę zmarszczki na ich czołach,
zadumy niespodzianej cień!

Trzęsie dorożka. Spływa zmierzch.
Krakowskim ku Staremu Miastu.
Jadę, zstępuję w mrok kawiarni,
gdzie dziwna pani śpiewa wiersz,
gdzie znów kwitnie Czerwony Mak
jak innej już miłości zwiastun...

Powoli jadę przez Krakowskie.
Trzęsie dorożka.
Spływa zmierzch.

Obrazy: Józef Pankiewicz

Siedem dni tygodnia - Bułat Okudżawa

Bułat Okudżawa - Andrzej Mandalian

Семь дней недели - Жизнь охотника

Siedem dni tygodnia

1
Pierwszy dzień - największy dzień!
Wszystko piękne - dnia pierwszego
i na wszystkim następnego
dnia się kładzie krótki cień.

2
Drugi dzień - dzień spojrzeń jasnych,
łowów dzień, odkrycia świata...
Przekleństw nic nie zapowiada,
ani - niebios, ani - własnych.

Rzeczy mają sens bezsporny,
jest bezsporne słów znaczenie
i niesforny głos przekory
lekkomyślny jest jak szczenię.

3
Trzeci dzień - dzień szczęsnych godzin,
cud nie do wypowiedzenia,
gdy w powodzi powodzenia
tak powodzi się nad podziw.

Nikt na ucho ci nie szepcze
słów przestrogi czy pogróżki...
I zły los - gdy obok drepcze
ma gliniane krótkie nóżki.

Łowy łatwą wróżą zdobycz,
nie znasz troski ni kłopotów
i kolejna kropla potu
boskiej ma ambrozji słodycz.

4
Czwarty dzień. Wzrok wbity w ścianę,
osowiały i leniwy...
Jakoś przygasł nasz myśliwy,
Jakieś w oku ma wahanie.

Jakieś mu się plączą słowa
o istnieniu niezgłębionym...
Pot jest coraz bardziej słony,
coraz wstrzemięźliwsza mowa.

Ciesz się snem, pogodna łani!
Ciesz się życiem, ptaku w niebie!
Zatopieniśmy w dumaniu
o dobroci, prawdzie, chlebie...

Rozłupano łuk na drzazgi,
strzelba wisi gdzieś bezczynna.
Co zdawało się drobiazgiem -
główną staje się przyczyną.

5
Piąty dzień. Znów na rozstaje
po roztopach zima wraca.
Już po łowach! - praca, praca...
Z potu tylko sól zostaje.

Nie okupił życia tanio...
Czym się przejął - Rzeczą którą?
Wczoraj diabła miał za skórą,
refleksyjny dziś jak anioł...

Czyżby w nagłym objawieniu,
lata własne licząc skrzętnie,
dostrzegł naraz w dniu powszednim
więcej sensu niż w zbawieniu?

Czyżby zgadł, że sadząc w pędzie,
raz na czele, raz na przedzie -
jak nikogo nie dopędził,
tak niczego nie wyprzedził -

Wszystko w końcu się sumuje -
pnie się kto, czy upadł nisko,
znów się pnie, czy rezygnuje -
w końcu się sumuje wszystko.

6
Szósty dzień. Od dawien dawna
z drzwi tajemnych spadła kłódka:
droga tam - nad wyraz krótka;
rzecz bolesna i zabawna.

Wszystko sprawdza się tu niczym
pożegnalny krzyż na drogę.
Chwila - i po tajemnicy,
no i dobrze, dzięki Bogu.

Wyruszymy bez gadania,
bez biletu (ujdzie płazem!)
i obejdzie się tym razem
bez walizek pakowania.

Wyruszymy bez bagaży,
nie za wolno, nie za prędko,
byle jak - i uśmiech twarzy
będzie nam jak trzcinka w ręku...

Niech się głupcy bawią w sądy:
czy nadejdą chwile w dziejach,
kiedy dusz zetlałe lonty
buchną ogniem lub od frontu
zakołacze w drzwi nadzieja!

Lżyj czy chwal! przeklinaj! módl się!
Wczoraj, jutro, dziś, pojutrze!
Nie skrojono nic na miarę:
życie dłuższe jest nad wiarę,
ale od miłości - krótsze.

7
Siódmy dzień. Wyjściowy dzień.
Wolna droga. Masz wychodne!
Bram przechodnich czeka sień...
Pożegnajmy się - przechodnie!

Wróżba - Bułat Okudżawa

Bułat Okudżawa - Примета
Piotr Kajetan Matczuk - Piramidy - Wróżba

Jerzy Czech


A jak w górze krąży kruk,
Wojnę nam wypowie wróg.
Zabić kruka — prosta rzecz,
To i wróg odejdzie precz.
A kto chciałby strzelić doń,
Musi załadować broń.

A jak trafi broń do rąk,
Rychło przyjdzie dalszy ciąg:
Dość wypalić, bracie mój,
Żeby kul zaświstał rój.

A tym kulom nie żal nas,
Więc trafiają co i raz,
Czy to w głowę, czy to w brzuch,
Wszystko jedno — wróg czy druh.

Wszystko jedno — wróg czy druh.
Wszystko rozniesione w puch,
Tylko w górze krąży kruk,
Któż by go tam trafić mógł!

Nigdy, ależ skąd, nie bujałem - Bułat Okudżawa


Я никогда не витал...
Bułat Okudżawa - Wiktor Woroszylski

Nigdy, ależ skąd, nie bujałem
w obłokach, w których, nie, nie bujałem,
i nigdy, ależ skąd, nie pijałem
z dzbanów, z których, nie, nie pijałem.
I nigdy, ależ skąd, nie, nie słuchałem,
dzwonów, których, nie, nie słuchałem,
i nigdy, ależ skąd, nie kochałem
kobiet, których, nie, nie kochałem.

Więc na cóż odważę się? Cóż potrafię?
Czy tylko to, czego nie potrafię?
I czy na pewno już nigdy nie trafię
w sedno, w które nigdy nie trafię?
I czy na pewno już nie pokocham
kobiet, których już nie pokocham?
I czy na pewno już nie zaszlocham
nad tym, nad czym już nie zaszlocham?
I czy nigdy się nie ułożę,
z tym, z czym nigdy się nie ułożę,
w pieśni, której, wiem, nie ułożę,
w pracy, do której się nie przyłożę,
w polu, w którym głowy nie złożę?...

Kiedym na carskim siedział tronie - Bułat Okudżawa

Bułat Okudżawa
Как я сидел в кресле царя

Kiedym na carskim siedział tronie
https://drive.google.com/open?id=0B7fLbPFkiXkdTXMxLVNrdDRfdlk
Ryszard Marek Groński

Wiek XVIII.
Trawy zieleń
I pudrowanej sali gwar.
Na tronie - jedno z władzy wcieleń:
Ja - Paweł I! Rosji car.

Polonezowe chłonę dźwięki,
Głowę w koronie kłonię w takt
I władczy jest gest mojej ręki,
A przecież chciałbym krzyczeć tak:

"Dość już błazenad i maskarad!
Zbrzydł mi obcasów kruchy stuk
I broni szczęk na placu parad...
Chcę, by dziś każdy wlać się mógł.

Kto z kim chce,
niech zamienia żony,
By jawnie kochał, jawnie czuł!
Hola! Moj Jaśnie Oświecony,
Dokąd?
Rubelki syp na stół!"

I już mam złotą szpadę wznosić
Jużem na gardzie dłoń swą wsparł,
Wtem - pryska czar.
Jam car Wszechrosji.
Nie może buntu wszczynać car...

Dźwięk poloneza uszom miły...
Do gardła znów podjeżdża krzyk:
"Ano, dziateczki,
zbierzcie siły,
Niechaj nie zwleka dłużej nikt!

Pora znieść carat, twór zbrodniczy!
Żandarmów - w diabły posłać czas...
Ja sam dość mam żandarmskiej dziczy,
Ja sam na bój powiodę was!"

I już chcę złotą szpadę wznosić,
Jużem na gardzie dłoń swą wsparł,
Wtem - pryska czar.
Jam car Wszechrosji.
Nie może buntu wszczynać car...

Polonezowe chłonę dźwięki...
Chwila - i z gardła buchnie krzyk:
"Za wasz katorżny trud i męki
Siebie w ofierze dam na stryk!

Sędziów - na drugą suchą gałąź,
Inaczej dla was skręcą sznur.
Wiem to, bo widzę przyszłość całą
I słyszę skrzyp wyrocznych piór..."

I już mam złotą szpadę wznosić,
Jużem na gardzie dłoń swą wsparł,
Wtem - pryska czar.
Jam car Wszechrosji.
Nie może buntu wszczynać car.

Spod fali spalin na ulicy - Bułat Okudżawa

Spod fali spalin na ulicy

Witold Dąbrowski

Spod fali spalin na ulicy,
gdzie uskrzydleni śmiertelnicy
dążą do raju, są już w drodze,
dźwięczy jakowaś struna drżąca,
Bóg raczy wiedzieć, kto ją trąca,
kto tu jest grajkiem - w to nie wchodzę.

Jakiś słowiczy głosik krzyczy,
nie liczy się, jak dzieciak, z niczym,
dufny, że prawdę w krzyku zawrze:
"Na świecie tym na przemian gości
władztwo ciemności i światłości.
A śmierci  -  nie ma. Tak jest zawsze."

Ptaszę, oschłego wieku dziecię,
słowik miast ludnych jak stulecie
pojmuje wszystko serio, szczerze:
To dom. To próg. A tam, za progiem,
tłum. Tłum się korzy przed prorokiem.
I prorok teraz głos zabierze.

Mrok. Światłość. Prosty spór tych potęg!
Przez rozum czy też przez głupotę
dobrze, że z dawna się nań godzę.
Choć, gdzie nie spojrzysz, gdzie nie staniesz -
proroctwa i prorokowanie.
Kto tu prorokiem - w to nie wchodzę.

Jazzmani - Bułat Okudżawa

Джазисты уходили в ополченье... - Jazzmani

Bułat Okudżawa - Jerzy Litwiniuk

Jazzmani pożegnali muszle w parkach
I szli na front w cywilnych marynarkach.
Puzonów namiestnicy, władcy tang
Dystynkcji nie dostali ani rang.

Szli klarneciści niby królewicze,
Saksofoniści, których nie policzę,
I ci, co mieli boski rytm we krwi,
Po chwiejnych deskach estrad wojny szli.

Zapominali o swoich problemach,
Bo inną próbę im sądzono przejść,
Skrzypkowie kładli się przy cekaemach
I ciężkie kolby ich waliły w pierś.

Lecz jakąż szansę mieli w tym zawodzie,
Gdy szturmy zamiast pieśni były w modzie?
Któż mógł ich męstwo pod uwagę wziąć,
Gdy ginąć wypadało, bądź co bądź?

Nim pierwszy dym się rozwiał nad drogami,
Leżeli nieruchomo szeregami,
Jakby dla żartu przyodziani w swój
Maskaradowy, przedwojenny strój.

Malały ich szeregi z każdą zmianą.
Zakopywano ich. Zapominano.
A jednak pamięć o nich po dziś dzień
Przetrwała pośród innych Ziemi brzmień -

Kiedy na placach, na ulicznych brukach
Zagrzmi majowy, orkiestrowy tusz
Para za parą obcasami stuka
Za odpoczynek ich.
Za spokój dusz.