Gruz do wywózki - Wojciech Młynarski


Wojciech Młynarski
Gruz do wywózki

Ludzie odważni i wspaniali,
mądrzy, myślący po nowemu,
ogromny pomnik rozwalali
który symbolem był systemu.

I tęgie ciosy ich sprawiły,
że wredny pomnik bladym rankiem
zamienił się w spękane bryły
i w małe, ostre brył odłamki.

Dziś spójrzmy, gdy nie jeden pomnik,
lecz cały system w gruz się zwalił,
co dalej robią ludzie skromni,
mądrzy, odważni i wspaniali?

Może kilofy wbiwszy w ziemię,
taką dysputę z sobą wiodą,
że kupa gruzu po systemie
dla dalszej drogi jest przeszkodą?

Może kilofy wbiwszy w ziemię,
taką się wspólną myślą gryzą,
że kupa gruzu po systemie
szerszy przesłania im horyzont?

Że trzeba się mozolić dalej,
dojrzeć horyzont, przebić drogę.
Są ludzie, co tak myślą, ale
o wielu tego rzec nie mogę.

Bo liczni, dotąd tak wspaniali,
nim w zmierzch się zmienił dzionek blady,
gruz po systemie usypali
w walczące z sobą barykady!

Zawistni i poobrażani
ciskają w ucho, w kostkę, w ciemię,
ciskają tymi odpryskami,
które zostały po systemie.

I gdybyż byli to smarkacze,
co lubią się zaczaić z procą,
a potem guzy liczą z płaczem,
nie byłoby się martwić o co.

Lecz przecież robią to, o zgrozo,
ludzie niedawno tak wspaniali,
co dotąd mieli tęgi rozum,
a dziś z nim jakby się rozstali.

Ja tego słucham, z boku stoję,
czasem podskoczę, czasem kucam,
w łeb się odpryskiem dostać boję
i wołam ile siły w płucach:

Gruz do wywózki jest, kochani,
gruz zaległ polski mózg i ziemię
i raczej woźmy go taczkami,
miast ciskać w siebie odpryskami,
które zostały po systemie.

Kogo udajesz przyjacielu - Wojciech Młynarski


Wojciech Młynarski - Kogo udajesz przyjacielu?

Codziennie, gdy mnie świt obudzi
Łeb zmoczę wodą, zjem śniadanie
A potem wbiegnę między ludzi
Powraca zaraz to pytanie
Może to chora wyobraźnia
Ciągle pytanie to ponawia
Nie wiem, lecz przecież tak wyraźnie
Wciąż zauważam coś, co sprawia
Że spytać ludzi chcę tak wielu
Którzy przechodzą moją drogą
Kogo udajesz, przyjacielu, kogo?

Często to trudno zauważyć
I gestem facet się nie zdradzi
I tak z tym kłamstwem mu do twarzy
I tak tokuje i tak sadzi
Zamyka myśli w krągłe zdania
Z bliższym i dalszym dopełnieniem
Nie ma momentu zawahania
Układa mu się to myślenie
Jak strojny smoking na modelu
A mnie pytanie dręczy srogo
Kogo udajesz, przyjacielu, kogo?

A może szczęścia dać mi zaznać
Ot, bezczelności szczypta tycia
Jest we mnie taki kawał błazna
Że mi wystarczy na pół życia
I mógłbym sobie pofolgować
Nim mi się mroki nocy przetrą
Z wesołą wiarą się blatować
Śpiewać i tańczyć tango retro
Ale pytaniem jednym z wielu
Przerwałem sobie sjestę błogą
Kogo udajesz, przyjacielu, kogo?

I coraz rzadziej wraca chwila
Ulotna chwila, w której marzę
Że są gdzieś ludzie, co się mylą
Co się przyznają do porażek
I biegnę szukać takich ludzi
Przydać swój kłopot ich kłopotom
To choć przez chwilę móc się łudzić
Przez chwilę łudzić się, że oto
O jedną spytać ze spraw wielu
Ja ich i oni mnie nie mogą
Kogo udajesz, przyjacielu, kogo?

1970

Układanka - Wojciech Młynarski


Wojciech Młynarski
Układanka


Na obrusie stały społem
W dzbanku kawa, tort i strucla,
A pod stołem zgodnym kołem
Układały dzieci pucla.

Tu koleżkom, koleżankom
W mig wyjaśniam, trzasku-prasku,
Pucel to jest układanka
Według wzoru na obrazku.

Setki małych kawalątek,
Do wyboru, do koloru,
Z cierpliwością, świątek-piątek,
Się układa według wzoru.

Z nazwą bywa rozmaicie:
Wuj anglista, chociaż wazeliniarz,
Śmieje się z nas skrycie
I nazywa to-to „pazel".

Tak, czy owak - na obrazku
Było zboże świeżo ścięte,
Piernikowa chatka w lasku
I krasnalki z transparentem.

W krąg się wiła rzeka mleczna,
Kłos się złocił, kwiat zakwitał,
Słowem, była to bajeczna
Kwintesencja dobrobytu.

Basia, Hania i Jureczek,
I nieznośny Jasiu mały
Taki oto obrazeczek
Postękując - układały.

Lecz, choć wytężały oczka,
Zniechęcając się po troszku,
Choć się jęła zbliżać nocka ciemna,
Układanka była w proszku.

Darmo dymi chałupina,
Darmo zboże stoi w snopkach,
Jurek znalazł ćwierć komina,
Ale na tym koniec - kropka.

W końcu Jasiu wstał z kolanek,
Ścisnął w piąchy małe dłonie,
Krzycząc: Proszę koleżanek, kurczę,
Ktoś nas tutaj robi w konia!

Ja mam dość tych dyrdymałek
Spójrzcie same, jeśli łaska,
Przecież żaden z tych kawałków
Nie pasuje do obrazka!

Proszę taty, proszę mamy,
Dajcie wytchnąć, dajcie pożyć,
Po co my to układamy, kurczę,
Jak to nie da się ułożyć?!

Po co my tu główkujemy,
Przymierzamy się od nowa,
Po co dopasowujemy,
Jak się nie da dopasować?!

Ja bym chciał do ciemnej nocki
Tak układać z wami razem,
Ale dajcie nowe klocki,
Albo zmieńcie ten obrazek!

1977

Mam zaśpiewać coś o cyrku - Wojciech Młynarski


Wojciech Młynarski
Mam zaśpiewać coś o cyrku
(Kuplety o cyrku)


Mam zaśpiewać coś o cyrku, no i dobra,
kiedyś we śnie cyrk widziałem - i, panowie,,
był w tym cyrku taki fantastyczny program,
że do dzisiaj mi się to nie mieści w głowie.

Pan pogromca, pan pogromca, pan pogromca,
sam widziałem, bo siedziałem niedaleczko,
tyciutkiego, panie, kotka w główkę trącał,
a ten kotek z palca mu zlizywał mleczko.

A ci clowni, a ci clowni, a ci clowni
mieli prosto od Cardina garnitury
i przy kawce gawędzili nienagannie,
istny wzór savoir-vivre'u i kultury!

Do sukcesu ogólnego się dokładał,
czarną magią nas olśniewał i zachwycał
mistrz iluzji, co na naszych oczach zjadał
bułkę z masłem i prawdziwą polędwicą.

No, i jeszcze akrobaci, akrobaci,
gwóźdź programu, hit prawdziwy, szczyt atrakcji,
szał wzbudzali - uśmiechnięci i pyzaci -
po podłodze chodząc bez asekuracji!

Nie zdzierżyłem po występie akrobatów
i sąsiada zapytałem prosto z mostu:
- Proszę pana, czy to program dla wariatów?
- Nie, kochany, to jest program dla cyrkowców!

Kto po zadku raz przy razie jest kopany,
kto na linie balansuje wciąż na co dzień,
temu clownem jest człek dobrze wychowany,
akrobacją zaś - chodzenie po podłodze!

I nie sposób mówić tu o żadnym świrku,
- tak myślałem, obudziwszy się o świcie -
bo, kochani, kto na co dzień żyje w cyrku,
temu cyrkiem zdaje się normalne życie!

1981

A wójta się nie bójta - Wojciech Młynarski


Wojciech Młynarski, Jan Kobuszewski
A wójta się nie bójta


Jak głosi jedna
Z historycznych bujd,
Hen w średniowieczu
Żył niedobry bardzo wójt.
Gnębił poddanych,
Ostro trzymał straż,
Z rzadka ku ludziom
Swoją złą obracał twarz.
Leciały krnąbrne głowy
Rach-ciach-ciach,
Aż w obejściach wójtowych
Zapanował blady strach.
Trwałby ten strach
Po koniec wójta dni,
Aż pojawił się w gminie
Jakiś facet z innej wsi,
Co wszystkim ludziom
Miał powtarzać tak:

Ej wy, wy ludzie tych
Pogróżek nie kupujta
I choć szaleje wójt
Wy wójta się nie bójta!
Ej wy, wy ludzie se
Złym strachem głów nie trujta
I choć zabija wójt,
Wy wójta się nie bójta!
Ej wy, wy ludzie raz
Się w kupę wziąć spróbujta,
Niech wójt nie gnębi was,
Wy same zapanujta tu!

Jak głosi jedna
Z średniowiecznych bujd
Na białej brzozie
Czarną nocą dyndał wójt.
Następcą został
Ten, co wzniecił bunt,
A gdy już poczuł
Pod stopami twardy grunt,
Znów poleciały głowy
Rach-ciach-ciach
A w obejściach wójtowych
Nastał jeszcze większy strach.
Trwałby ten strach
Po koniec wójta dni,
Aż pojawił się w gminie
Jakiś facet z innej wsi,
Co wszystkim ludziom
Miał powtarzać tak:

Ej wy, wy ludzie…
Taki z tej bujdy
Morał można brać,
Że nie wiadomo,
Kogo bardziej trza się bać.
Czy tego wójta,
Co na ludzi grzmi,
Czy tych facetów
Z całkiem innej wsi...

Diatryba - Wojciech Młynarski

Wojciech Młynarski
Diatryba


Pewien znany ichtiolog zachodzić jął w głowę,
czemu bałtyckie ryby stały się nerwowe,
nie tylko w pojedynkę, ryb całe ławice
poczęły w niebezpieczną popadać nerwicę.
Ja myślę, że ta sprawa wyjaśnić się da,
precyzyjnie naświetli ją diatryba ma.

Gdy w stoczni nowy statek puszcza się na wodę,
ryba, proszę ja państwa, widzi to od spodu,
najpierw rozpruwa wodę wielka stali ściana,
potem kilka okruchów z butelki szampana,
ryba zasię od spodu widząc wszystko to,
myśli sobie, nerwowo myśli: „Ale dno..."

I ryba cała w nerwach dostrzec przy tym nie chce,
że owo dno jest coraz bardziej nowoczesne,
że jest nasze, że nikt go nam nie dał w prezencie,
że to jest nasze wspólne, piękne osiągnięcie,
ryba myśli nerwowo: „Oho, ale dno...",
ale nie to najbardziej denerwuje ją...

Bo wód głębiny nie są Francją-elegancją
i statku dno z przeróżną styka się substancją,
każda uczciwa ryba na widok ten blednie,
substancja jest paskudna i przylepna wrednie,
nią to się dno oblepia - państwo wiecie czym -
gdybym dodał, że równo - zrobiłby się rym...

I teraz ryba słyszy - i stąd jej problemy,
jak substancja paskudna śpiewa: „Hej, płyniemy!"
Jak paskudztwo, co znów się załapać zdołało
„Płyniemy! - śpiewa - chłopy, po nowemu, śmiało!"
Kiedy uczciwa ryba słyszy taki śpiew,
choć zimnokrwista - z punktu traci zimną krew...

Tu koniec mej diatryby, jak zwykle się zdarza,
zostało kilka wierszy w formie komentarza...
Chwalebny w czas odnowy wykazując zapał,
uważaj, kto wodował, a kto się załapał
i niech ci wszystko jedno nie będzie - psiakrew -
gdy śpiewasz: „Hej, płyniemy!" - z kim dzielisz ten śpiew! 

1989

Zmienić się w małpę - Wojciech Młynarski


Wojciech Młynarski
Zmienić się w małpę


Jako artysta estradowy
znużony mych produkcji kształtem
postanowiłem w celach rozrywkowych
zmienić się w małpę, zmienić się w małpę!
Pan konferansjer, facet dziarski,
co umie widza wprawić w transik,
Wygłasza anons: „Śpiewa Wu Młynarski”,
a tu wybiega tyci szympansik.

Publiczność w ryk, aż słania się,
a ja fik-mik banana żrę,
żadnych aluzji, a śmiech w narodzie,
i o to chodzi, o to chodzi!
Pa pa pa pa, pa pa pa pa,
popatrzcie, jak ta małpa ćpa!
Żadnych aluzji, a śmiech w narodzie,
i o to jak najbardziej chodzi!

Człowiek, dumając wieczorami,
niejedną ważną myśl uściśli,
rozrywka zaś go gligla pod pachami –
niechaj się śmieje, ale nie myśli!
Lecz wśród ogólnej wesołości
dreszcz niepokoju mnie przenika,
że jakaś małpa, w małpiej złośliwości,
w ostrego zmieni się satyryka:

I zacznie mnie robotę psuć,
satyrą ciąć, aluzją kłuć,
wyciągać z trumny ten pogląd dumny,
że ludzi stać na śmiech rozumny!
A kysz! A kysz! Wynocha! Precz!
Bezmyślny wic – najlepsza rzecz,
w bezmyślnym śmiechu pław się, narodzie,
bo o to jak najbardziej chodzi!

1973

Piosenka o Maryni - Wojciech Młynarski


Wojciech Młynarski
Piosenka o Maryni


Swą ekspansją kulturową kapitalizm
Niejednego już nabawił nas kompleksu
A niedawno znów się strasznie rozzuchwalił
Dokonując istnej wprost inwazji seksu

Myślał bowiem, że inwazji tej łakomie
Się podadzą szkoły, biura, huty, szychty
Właśnie u nas gdzie tak przaśnie, pół świadomie
Pół wstydliwie i w ogóle - fifty-fifty

Lecz inwazja ta nam krzywdy nie uczyni
Bowiem stwierdzić to należy tutaj śmiało
My od lat już gawędzimy o Maryni
I to nawet - szczerze mówiąc - nie o całej

Na ten lep więc kapitalizm nas nie złapie
Gdy inwazją niecną swą steruje z dala
Oni mają co najwyżej - ja wiem? - lepszy papier
I cokolwiek dokładniejsi są w detalach

Nam nic po tem, bowiem każdy z nas potrafi
Trzymać temat przez godziny, dni, tygodnie
Bez pomocy jakichś tam porno fotografii
Tudzież innych wizualnych udogodnień

U nas cieniej i subtelniej się to czyni
Niepotrzebne nam to ichnie perskie oko
Kiedy sobie gawędzimy o Maryni
Traktowanej równie wąsko - prawda - jak szeroko

Lecz gdy oni swą inwazję w sztuce, w modzie
Obmyślają, tkwiąc po klubach wśród otoman
My suniemy o Maryni śmiało, co dzień
Więc osądźcie - kto jest lepszy erotoman?

Niech już oni nas nie drażnią, bo z okazji
Skorzystamy, a Marynia jest tak sexy
Że jak kiedyś im zrobimy kontrinwazję
To nie w takie powpędzamy ich kompleksy!

A na razie nikt im krzywdy nie uczyni
Lecz niech wiedzą ci hodowcy dzieci kwiatów
My od lat już gawędzimy o Maryni
I na długo nie zabraknie nam tematu!

Obrazy: Duane Bryers

Najnowsza historia Adama i Ewy - Wojcech Młynarski

Fernando Botero

Wojciech Młynarski
Najnowsza historia Adama i Ewy

Miał w raju Adam, miał z Ewą raj
Istną Kanadę, grudzień czy maj
I tak im przędła się szczęścia nić
Że lepiej już nie mogło być

Bo w raju Adam raj z Ewą miał
Do syta jadał, do późna spał
I tak im przędła się szczęścia nić
Aż wzięli i zaczęli tyć

Wnet pojawił się ten trzeci
Duży cwaniak, wąż
"Jezu, kiedy wy schudniecie?"
Tak powtarzał wciąż

W zastawienie swej pułapki
Włożył duży trud
Aż im wreszcie wmówił jabłka
Jako dietę, jako dietę cud

Miał za to z panią swą Adam, miał
Wnet im archanioł powiedział "Ciao"
A Pan Bóg w złości, jak niesie wieść
Dobrobyt skasował i cześć

Niejeden Adam raj z Ewą ma
Więc podpowiada historia ta
Że jeśli przędzie się szczęścia nić
Najlepiej być cicho i tyć

(A my szczupli!)

Stara marynarka - Bułat Okudżawa

Bułat Okudżawa
Старый пиджак

Wiktor Woroszylski

Stara marynarka

Sto lat już marynarkę noszę
i każdy widzi, że nienowa —
więc by ją zręcznie przenicował,
znakomitego krawca proszę.

Może — żartuję — świeży fason
sprawi, że minie pech mój dawny,
igły i nożyc mistrz wytrawny
sukcesów mnie obdarzy masą.

Tak sobie gadam — niby nic to,
a on traktuje sprawę serio,
jak z życiem zmaga się z materią,
gdyż w nicowaniu — posłannictwo.

Naprawdę uwziął się ten cudak
i szczęścia mi naprawdę życzy,
i robiąc swoje ciągle liczy,
że to możliwe, że się uda.

A to dopiero triumf krawca:
gdy dzieło jego rąk przymierzę —
i znowu w miłość twą uwierzę...
To sprawi on, mój skromny zbawca!

Я много лет пиджак ношу.
Давно потерся и не нов он.
И я зову к себе портного
и перешить пиджак прошу.

Я говорю ему шутя:
"Перекроите все иначе.
Сулит мне новые удачи
искусство кройки и шитья". .

Я пошутил. А он пиджак
серьезно так перешивает,
а сам-то все переживает:
вдруг что не так. Такой чудак.

Одна забота наяву
В его усердье молчаливом:
чтобы я выглядел счастливым
в том пиджаке. Пока живу.

Он представляет это так:
лишь только я пиджак примерю --
опять в твою любовь поверю...
Как бы не так. Такой чудак.

Muzyka trwa dokoła - Bułat Okudżawa

Bułat Okudżawa
Продолжается музыка возле меня
Muzyka trwa dookoła


Witold Dąbrowski


Muzyka trwa dokoła.
Cóż, ja, oczywiście
grać nie umiem.
Więc słucham, wsłuchany w jej tony.
Oto dzwonią talerze, podzwaniają srebrzyście,
podskakują nieśmiało na bębnie ogromnym.

Oto wplotły się w palce uroczyste waltornie,
nadfrunęły fagoty z jakichś wyżyn znienacka,
oto mowa puzonów, taka trudna potwornie,
skrzypce weszły niesfornie,
ich beztroska przechadzka
między mną a kulisą,
zawadiacka i chwacka,
przy ramieniu zdrętwiałym
grajka w czarnym tricornie...

Znamy!
Może by raczej jakąś rzecz mniej ograną?
By nie smyczkiem po strunie,
ale struną na przykład,
po kamieniu, na przykład...
Albo żeby za ścianą
pilny słowik swe trele wiekuiste rozsypał...

Słowik?...
Pfe!...
Może jednak jakąś rzecz mniej ograną?

Cyrk - Bułat Okudżawa

Walentin Nikulin - Цирк

Bułat Okudżawa - Witold Dąbrowski

To nie park, dokąd się chadza,
by odetchnąć i pogadać.
W cyrku się nie wysiaduje,
tu wzlatuje się i spada.
Kiedy wzlecisz pod kopułę,
wtedy miarę rzeczy znasz
i o żadnych dyrdymałkach
myśleć ani mi się waż.

Wdzięk odprasowanych wdzianek
budzi litość i pogardę
i uśmieszki lukrowane
funta kłaków nie są warte
wobec pysznych pióropuszy
na rasowych końskich łbach,
wobec twarzy, w których tai się
nadzieja, a nie strach.

Jak cudownie, o, Nadziejo,
rozpościerasz skrzydeł dwoje,
jak urzeka magia święta
i odwieczne czary twoje:
raz na zawsze pożegnana,
utracona już na mur,
czarnoksięsko nas nawiedzasz
w uskrzydlonym szumie piór,
pogrzebana, opłakana –
znów się jawisz na arenie,
gdzie bywalca zblazowanie,
ignoranta przerażenie,
jesteś z nami i nad nami
orli swój zataczasz krąg
pragnąc wzlotów i spadania
a nie załamania rąk.

Z filmu "Ekwilibrysta"
Эквилибрист - 1976

Tango powojenne - Bułat Okudżawa


Первое послевоенное танго
(Pierwsze) Tango powojenne

Bułat Okudżawa - Józef Waczków


Miłosnym trwogom nucąc pieśń,
słabościom swym i snom,
jak w sierpniu pszczoły dziewcząt rój
zlatywał się przed dom;
i kiedy tak brzęczeniem ich rozbrzmiewał w krąg nasz skwer,
czuliśmy w sobie dojrzewanie i mężnienie serc.

Przyznaję, los mój szczodry był:
w nadzieje opływałem.
Lecz życie torem własnym szło — i o nic nie pytało.
Z błękitnej filiżanki pić,
ach, jak przyjemnie jest!...
Przypadkiem upuściłem ją —
i nadszedł sierpnia kres.

I zadrżał skwer, i zaczął grzmieć,
jak pośród palby chóry,
i — patrzcie no! — kapelmistrz już coś krzyczy oto...
Nasz los to miłość czy też gniew?
Paść przyjdzie czy stać murem?
Dziewczyny, trwajcie! Tobie zaś —
cześć, cześć, piechoto!

Wojskowych naszych butów marsz niejeden zdeptał klomb,
wciąż rządził nami trąbki zew garnizonowy...
I gdy mundurom dawał prym czas palb i bomb,
miłość — to był jedynie kwiat, kwiat sezonowy.

Imiona wasze mi się śnią — już nie pamiętam lic:
jesteście w ciuchach, w jakie oblec może bieda.
A z wymawianych przez was słów
dziś nie rozumiem nic,
lecz więzów, które łączą nas,
się zerwać nie da.

Żadnej z wojennych moich wróżb nie ziścił czas.
Życie ziszczało dzień po dniu,
co chciało samo…
Dziewczyny me, popłaczcie dziś,
lecz nie rzucajcie nas:
to dobry omen, żeście tu,
gdy wspominamy.

Первое послевоенное танго

Восславив тяготы любви и свои слабости,
слетались девочки в тот двор, как пчелы в августе;
и совершалось наших душ тогда мужание
под их загадочное жаркое жужжание.

Судьба ко мне была щедра: надежд подбрасывала,
да жизнь по-своему текла - меня не спрашивала.
Я пил из чашки голубой - старался дочиста...
Случайно чашку обронил - вдруг август кончился.

Двор закачался, загудел, как хор под выстрелами,
и капельмейстер удалой кричал нам что-то...
Любовь иль злоба наш удел? Падем ли, выстоим ли?
Мужайтесь, девочки мои! Прощай, пехота!

Примяли наши сапоги траву газонную,
все завертелось по трубе по гарнизонной.
Благословили времена шинель казенную,
не вышла вечною любовь - а лишь сезонной.

Мне снятся ваши имена - не помню облика:
в какие ситчики вам грезилось облечься?
Я слышу ваши голоса - не слышу отклика,
но друг от друга нам уже нельзя отречься.

Я загадал лишь на войну - да не исполнилось.
Жизнь загадала навсегда - сошлось с ответом...
Поплачьте, девочки мои, о том, что вспомнилось,
не уходите со двора: нет счастья в этом!